Անվտանգությունը հայկական լեռներում՝ եղանակ, ջուր և արտակարգ իրավիճակների 112 համար

Հայկական լեռները հյուրընկալ են, բայց միևնույն է՝ լեռներ են։ Դժբախտ պատահարների մեծ մասը տեղի է ունենում պարզ պատճառներով՝ ամպրոպ, որը եկավ սպասվածից շուտ, ջրի պակաս, ճանապարհից հեռու ոլորված կոճ կամ մառախուղում մոլորված խումբ։ Լավ լուրն այն է, որ փոքր-ինչ նախապատրաստությունը կանխում է դրանց գրեթե բոլորը։ Այս ուղեցույցում ներկայացված են հայկական արահետների հիմնական ռիսկերը և թե ինչ անել, եթե ինչ-որ բան սխալ ընթանա։

Պահպանեք այս համարը՝ 112

112-ը Հայաստանում արտակարգ իրավիճակների միասնական համարն է։ Այն Ձեզ կապում է փրկարար ծառայության, շտապ օգնության, ոստիկանության և հրշեջների հետ, և կարող եք զանգահարել ցանկացած բջջային հեռախոսից։

Զանգահարելիս մնացեք հանգիստ և օպերատորին ասեք՝

1. Ինչ է պատահել, օրինակ՝ «արշավորդն ընկել է և չի կարողանում քայլել»։
2. Որտեղ եք գտնվում՝ արահետի կամ լեռան անունը, մոտակա գյուղը և, ցանկալի է, Ձեր GPS կոորդինատները քարտեզի հավելվածից։
3. Քանի մարդ է Ձեզ հետ և քանիսն են վիրավոր։
4. Վիրավորի վիճակը՝ գիտակցության մեջ է, թե ոչ, արյունահոսություն, կոտրվածքի կասկած։
5. Ձեր հեռախոսահամարը, ապա հեռախոսը պահեք միացված և խնայեք մարտկոցը։

Եթե տեղում կապ չկա, բարձրացեք ավելի բարձր, բաց տեղ և նորից փորձեք։ Ձեր գտնվելու վայրով SMS հաղորդագրությունը վստահելի մարդուն երբեմն հասնում է, երբ զանգը չի անցնում։

Եղանակը՝ թիվ մեկ ռիսկ

Կեսօրից հետո ամպրոպներ

Ամռանը կեսօրին լեռների վրա հաճախ ամպեր են կուտակվում, և կեսօրից հետո ամպրոպները սովորական են, հատկապես Արագածի և Գեղամա լեռների նման բարձր զանգվածներում։

• Ճանապարհ ընկեք վաղ՝ ձգտեք գագաթ հասնել առավոտյան և վաղ կեսօրին արդեն իջնել։
• Հետևեք երկնքին՝ արագ աճող, մուգ, բարձրացող ամպերը վտանգի նշան են։
• Եթե լսում եք որոտ, անմիջապես հեռացեք գագաթներից, լեռնակատարներից և բաց լանջերից։ Հեռու մնացեք միայնակ ծառերից, մետաղյա առարկաներից և ջրից։

Մառախուղ և քամի

Ամպերը կարող են մի քանի րոպեում ծածկել լեռը։ Մառախուղում հեշտ է կորցնել արահետը, ուստի ունեցեք օֆլայն քարտեզ կամ GPS-թրեք և նախապես որոշեք հետդարձի ժամը։ Բաց լեռնակատարներին քամին ստիպում է զգալ շատ ավելի ցուրտ, քան ցույց է տալիս ջերմաչափը։

Ջերմաստիճան

Յուրաքանչյուր 1000 մ բարձրանալիս օդի ջերմաստիճանը նվազում է մոտ 6–7 °C-ով։ Երբ Երևանում շոգ է, 3000 մ բարձրությամբ գագաթին կարող է ցուրտ լինել։ Միշտ վերցրեք տաք շերտ և քամուց պաշտպանող բաճկոն։

Յուրաքանչյուր արշավից առաջ ստուգեք եղանակի կանխատեսումը հենց տվյալ լեռնային տարածքի, ոչ միայն Երևանի համար։

Արև և շոգ

Հայաստանը արևոտ երկիր է, իսկ բարձրության վրա ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը ուժեղ է։

• Կրեք գլխարկ, արևային ակնոց և օգտագործեք արևապաշտպան քսուք (SPF 30–50), նույնիսկ զով կամ ամպամած օրերին։
• Հուլիսին և օգոստոսին հարթավայրերում և կիրճերում, այդ թվում՝ Գառնիի և Խոսրովի շրջակայքում, շատ շոգ է։ Ճանապարհ ընկեք լուսաբացին, հանգստացեք ստվերում և խմեք ջուր՝ մինչև ծարավ զգալը։
• Գերտաքացման նշաններն են գլխացավը, գլխապտույտը, սրտխառնոցը և թուլությունը։ Կանգ առեք, անցեք ստվեր, զովացեք և խմեք։

Ջուր

Ջուրն ամենաթերագնահատված ռիսկերից մեկն է։

• Վերցրեք առնվազն 1,5–2 լիտր մեկ անձի համար, ամռանը և երկար վերելքների ժամանակ՝ ավելի։
• Շատ երթուղիներում վստահելի աղբյուրներ չկան, իսկ հին քարտեզներում նշված աղբյուրները ամռան վերջին կարող են ցամաքած լինել։
• Գյուղական աղբյուրների ջուրը սովորաբար խմելու է, բայց լեռնային առվակները հաճախ հոսում են անասունների արոտավայրերով։ Առվակի ջուրը խմելուց առաջ ֆիլտրեք կամ մաքրեք։

Բարձրություն

2500–3000 մ-ից բարձր որոշ մարդիկ զգում են բարձրությունը՝ գլխացավ, շնչահեղձություն, հոգնածություն, ախորժակի կորուստ։ Քայլեք դանդաղ, պարբերաբար խմեք և ուտեք փոքր չափաբաժիններով։ Եթե ախտանշանները վատթարանում են, իջեք ներքև։ Մանրամասները՝ մեր Արագածի ուղեցույցում։

Կենդանիներ

Հովվաշներ

Ուշ գարնանից մինչև աշուն լեռնային արոտավայրերում արածում են հոտեր, որոնց հսկում են խոշոր հովվաշներ։ Նրանք պաշտպանում են հոտը և սովորաբար կանգ են առնում, երբ բավական հեռու եք։

• Մի մոտեցեք հոտին և շրջանցեք այն լայն շրջանով։
• Եթե շները վազում են դեպի Ձեզ, կանգ առեք, մի փախեք, մնացեք հանգիստ և դեմքով շրջվեք դեպի նրանց։ Արշավային ձողերը պահեք ցածր՝ առանց թափահարելու։
• Ձայն տվեք հովվին․ շները լսում են իրենց տիրոջը։

Օձեր

Հայաստանում կան թունավոր իժեր, հատկապես տաք, քարքարոտ վայրերում։ Նրանք խուսափում են մարդկանցից, և խայթոցները հազվադեպ են։

• Ուշադիր եղեք, թե որտեղ եք դնում ձեռքերն ու ոտքերը քարերի մեջ և բարձր խոտերում։
• Եթե որևէ մեկին օձ է խայթել, պահեք նրան հանգիստ և անշարժ, հանեք մատանիներն ու ժամացույցը, մի կտրեք և մի ծծեք վերքը, մի դրեք լարան։ Զանգահարեք 112 և որքան հնարավոր է շուտ հասեք հիվանդանոց։

Տզեր

Տավուշի, Լոռու և Սյունիքի անտառներում գարնանային և ամառային արշավներից հետո ստուգեք Ձեր մարմինը և հագուստը տզերի առկայության համար։

Կողմնորոշում և կապ

• Մեկնելուց առաջ ներբեռնեք օֆլայն քարտեզներ։ Կիրճերում և բարձր լեռնաշղթաներին բջջային կապը անկայուն է։
• Ունեցեք լիցքավորված հեռախոս և արտաքին մարտկոց։
• Ձեր պլանի մասին տեղեկացրեք որևէ մեկին՝ երթուղին, խմբի չափը և վերադառնալու մոտավոր ժամը։
• Մնացեք խմբով և յուրաքանչյուր խաչմերուկում սպասեք ամենադանդաղ քայլողին։

Սահմանամերձ տարածքներ

Հայաստանի որոշ հատվածներ գտնվում են պետական սահմանների մոտ, որտեղ կարող են լինել զինվորական դիրքեր և սահմանափակ մուտքով գոտիներ։ Մնացեք հայտնի երթուղիներում, մի քայլեք դեպի սահման, հետևեք անցակետերում զինվորականների և ոստիկանների ցուցումներին և միշտ ունեցեք անձը հաստատող փաստաթուղթ։ Կասկածի դեպքում հարցրեք տեղացիներին կամ գնացեք կազմակերպված խմբով։

Առաջին օգնության դեղատուփ

Մեկօրյա արշավի հիմնական դեղատուփը՝

• Սպեղանիներ և բշտիկների սպեղանիներ
• Առաձգական վիրակապ և ստերիլ վիրակապեր
• Ախտահանիչ անձեռոցիկներ կամ լուծույթ
• Ցավազրկողներ և հակաալերգիկ դեղեր
• Ձեր անձնական դեղերը
• Փայլաթիթեղե փրկարարական ծածկոց

Առաջին օգնության դասընթացը լավագույն ներդրումներից մեկն է, որ կարող է անել ցանկացած արշավորդ։

Անվտանգության ամենապարզ կանոնը՝ մի արշավեք մենակ

Վերը նշված ռիսկերի մեծ մասը զգալիորեն նվազում է, երբ գնում եք խմբով՝ երթուղին լավ իմացող առաջնորդների հետ։ Կազմակերպված արշավ ընտրելիս փնտրեք ակումբներ, որոնք հստակ նկարագրում են բարդությունը, երթուղին և անհրաժեշտ հանդերձանքը։ Մեր ինչպես ընտրել արշավային ակումբ Հայաստանում ուղեցույցը կօգնի հասկանալ՝ ինչ հարցնել, իսկ մեկօրյա արշավի իրերի ցանկը՝ ճիշտ հավաքել ուսապարկը։

Պատրա՞ստ եք։ Դիտեք առաջիկա արշավները կամ գտեք արշավային ակումբ և վայելեք լեռներն անվտանգ։