Արագած լեռ՝ ամբողջական ուղեցույց

Արագածը Հայաստանի ամենաբարձր լեռն է և գրեթե յուրաքանչյուր տեղացի արշավորդի երազանքի գագաթը։ Այս հսկայական հանգած հրաբուխը վեր է խոյանում Արագածոտնի մարզում՝ Երևանից հյուսիս-արևմուտք, և պարզ օրը նրա ձյունածածկ գագաթները երևում են մայրաքաղաքից։ Լավ լուրն այն է, որ գագաթներից մեկն ամռանը հասանելի է ցանկացած լավ մարզավիճակ ունեցող արշավորդի։ Մյուս լավ լուրն այն է, որ ամենաբարձր գագաթը իսկական լեռնագնացական արկած է այն ժամանակ, երբ պատրաստ կլինեք։

Արագածի չորս գագաթները

Արագածն ունի ոչ թե մեկ, այլ չորս գագաթ, որոնք շրջապատում են հսկայական, քայքայված խառնարանը՝

• Հյուսիսային գագաթ, 4090 մ՝ Հայաստանի ամենաբարձր կետը։ Երկար և դժվար երթուղի՝ ժայռերի վրա մագլցումով։
• Արևմտյան գագաթ՝ մի փոքր ցածր է Հյուսիսայինից և կապված է նրա հետ լեռնաշղթայով։
• Արևելյան գագաթ՝ խառնարանի եզրի ևս մեկ գագաթ, որին ավելի քիչ են բարձրանում։
• Հարավային գագաթ, 3879 մ՝ չորսից ամենացածրը և ամենահայտնին։ Տեխնիկական հմտություններ չպահանջող արշավ, որը հաճախ հայ արշավորդների առաջին «3000-ից բարձր» գագաթն է։

Մարդկանց մեծ մասը սկսում է Հարավային գագաթից, իսկ Հյուսիսայինին վերադառնում է հաջորդ սեզոններից մեկում։

Ինչպես հասնել մեկնակետին՝ Քարի լիճ

Գրեթե բոլոր երթուղիները սկսվում են Քարի լճից՝ սառցադաշտային լիճ հարավային լանջին՝ մոտ 3200 մ բարձրության վրա։ Այնտեղ է տանում ասֆալտապատ ճանապարհ Բյուրականի կողմից՝ անցնելով Ամբերդ ամրոցի շրջադարձի մոտով։ Լճի մոտ գործում է բարձրլեռնային տիեզերական ճառագայթների հետազոտական կայան, որն աշխատում է այստեղ դեռևս խորհրդային տարիներից։

• Դեպի լիճ կանոնավոր հասարակական տրանսպորտ չկա։ Արշավորդների մեծ մասը գնում է մեքենայով կամ միանում կազմակերպված խմբի։
• Ճանապարհը սովորաբար բաց է ուշ գարնանից կամ ամռան սկզբից մինչև աշնան առաջին առատ ձյունը։ Տարվա մնացած մասում այն հաճախ փակ է ձյան պատճառով։
• Քանի որ մեկնարկում եք 3200 մ բարձրությունից, արշավը սկսում եք արդեն բարձրլեռնային պայմաններում։ Առաջին ժամը քայլեք դանդաղ։

Երթուղի 1՝ Հարավային գագաթ (3879 մ)

Ընդհանուր նկարագիր՝ հավասարաչափ վերելք Քարի լճից՝ մոտ 700 մ բարձրության տարբերությամբ։

• Տևողություն՝ սովորաբար 4–6 ժամ գնալ-գալը՝ ներառյալ դադարները։
• Տեղանք՝ արահետ խոտածածկ լանջերով, ապա փխրուն քարեր և քարաթափ, վերջում՝ ժայռոտ լեռնակատար մինչև գագաթ։
• Բարդություն՝ միջին։ Մագլցման հմտություններ պետք չեն, բայց անհրաժեշտ են լավ ֆիզիկական պատրաստվածություն և ամուր կոշիկ։
• Կողմնորոշում՝ պարզ եղանակին երթուղին ակնհայտ է։ Մառախուղի ժամանակ հեշտ է կորցնել արահետը, ուստի ունեցեք օֆլայն քարտեզ կամ GPS-թրեք։

Գագաթից ուղիղ նայում եք խառնարանի մեջ և դիմացի Հյուսիսային, Արևմտյան և Արևելյան գագաթներին։ Պարզ առավոտներին հարավում հորիզոնը լցնում է Արարատը։

Երթուղի 2՝ Հյուսիսային գագաթ (4090 մ)

Ընդհանուր նկարագիր՝ դասական «Հայաստանի ամենաբարձր կետ» վերելքը։ Սա երկար օր է կամ գիշերակացով արշավ։

• Տևողություն՝ հաճախ 8–12 ժամ գնալ-գալը Քարի լճից։ Շատ խմբեր վրան են խփում խառնարանի մոտ և գագաթ բարձրանում վաղ առավոտյան։
• Տեղանք՝ երկար մոտեցում, խառնարանի անցում ձնադաշտերով, որոնք կարող են պահպանվել մինչև ամռան կեսը, և ժայռոտ հատվածներ գագաթի մոտ, որտեղ պետք է մագլցել ձեռքերի օգնությամբ։
• Բարդություն՝ բարձր։ Անհրաժեշտ են դիմացկունություն, դժվար տեղանքում քայլելու փորձ և կողմնորոշվելու լավ հմտություններ։ Սեզոնի սկզբին կարող են պետք գալ կոշկաշղթաներ կամ կատուներ և սառցահատ։
• Մեր խորհուրդը՝ գնացեք փորձառու առաջնորդի կամ այն ակումբի հետ, որը պարբերաբար անցկացնում է այս երթուղին, հատկապես առաջին փորձի ժամանակ։

Երբ բարձրանալ Արագած

Հիմնական սեզոնը հուլիսից սեպտեմբեր է։

• Հունիս՝ վերին լանջերին և խառնարանում դեռ շատ ձյուն կա։ Հարավային գագաթը հնարավոր է փորձառու արշավորդների համար, բայց պայմանները խիստ փոփոխական են։
• Հուլիս և օգոստոս՝ ամենահուսալի ամիսները, բայց նաև կեսօրից հետո ամպրոպների սեզոնը։ Ճանապարհ ընկեք վաղ և պլանավորեք գագաթից իջնել մինչև կեսօր։
• Սեպտեմբեր՝ հաճախ ամենակայուն եղանակն ու պարզ տեսարանները՝ ավելի ցուրտ առավոտներով։ Առաջին ձյունը կարող է տեղալ ամսվա վերջին։
• Հոկտեմբերից մայիս՝ ձմեռային պայմաններ։ Միայն փորձառու լեռնագնացների համար՝ համապատասխան հանդերձանքով։

Եղանակը և անվտանգությունը Արագածում

Արագածում եղանակը արագ է փոխվում, նույնիսկ արևոտ ամառային օրը։

• Ամպրոպներ՝ եթե լսում եք որոտ կամ տեսնում մուգ, բարձրացող ամպեր, անմիջապես իջեք լեռնակատարներից և գագաթներից։
• Ցուրտ և քամի՝ գագաթի մոտ ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև զրոյի մոտ նույնիսկ ամռանը, հատկապես քամու ժամանակ։
• Մառախուղ՝ ամպերը կարող են մի քանի րոպեում ծածկել լեռը։ Նախապես որոշեք հետդարձի ժամը և հավատարիմ մնացեք դրան։
• Արև՝ գրեթե 4000 մ բարձրության վրա ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը շատ ուժեղ է։ Արևային ակնոցը, արևապաշտպան քսուքը և գլխարկը պարտադիր են, նույնիսկ երբ զով է։

Բարձրություն

Մարդկանց մեծ մասը 3000 մ-ից բարձր զգում է բարձրությունը՝ շնչահեղձություն, թեթև գլխացավ, հոգնածություն։ Ռիսկը նվազեցնելու համար՝

1. Քայլեք դանդաղ և հավասարաչափ, հատկապես առաջին ժամին։
2. Պարբերաբար խմեք ջուր և ուտեք փոքր չափաբաժիններով։
3. Եթե գլխացավը ուժեղանում է, կամ զգում եք գլխապտույտ, շփոթվածություն կամ սրտխառնոց, իջեք ներքև։ Իջնելը ամենաարդյունավետ միջոցն է։

Արտակարգ իրավիճակում զանգահարեք 112։ Արագածում բջջային կապը անկայուն է, ուստի եթե ազդանշան չկա, բարձրացեք ավելի բաց և բարձր տեղ և նորից փորձեք։ Մեկնելուց առաջ կարդացեք մեր ամբողջական անվտանգության ուղեցույցը։

Ինչ վերցնել

Մեր մեկօրյա արշավի իրերի ցանկի հիմնական իրերից բացի՝ Արագածի համար վերցրեք՝

• Արշավային կոշիկներ՝ կոճը պահող և քարաթափի համար կոշտ ներբանով։
• Տաք շերտ (ֆլիս կամ թեթև աղվափետրե բաճկոն) և քամուց ու անձրևից պաշտպանող բաճկոն։
• Գլխարկ, ձեռնոցներ և բաֆ՝ նույնիսկ օգոստոսին։
• Արևային ակնոց, արևապաշտպան քսուք (SPF 50) և շրթունքի բալզամ։
• Առնվազն 2 լիտր ջուր մեկ անձի համար․ լճից վերև վստահելի աղբյուրներ քիչ են։
• Էներգիա տվող սնունդ՝ ընկույզ, չրեր, սենդվիչներ, շոկոլադ։
• Արշավային ձողեր, որոնք շատ են օգնում փխրուն քարերի վրա վայրէջքի ժամանակ։
• Հյուսիսային գագաթի համար՝ գլխի լապտեր, լրացուցիչ տաք շերտեր և սեզոնի սկզբին՝ սահելուց պաշտպանող հարմարանքներ։

Հարգեք լեռը

Արագածը փխրուն ալպյան միջավայր է։ Ամբողջ աղբը տարեք Ձեզ հետ, հնարավորինս քայլեք գոյություն ունեցող արահետներով և մի դարսեք նոր քարակույտեր, որոնք կարող են մոլորեցնել այլ արշավորդների։ Ամռանը հովիվներն արածեցնում են իրենց հոտերը ստորին լանջերին․ բավարար հեռավորություն պահեք կենդանիներից և պահակ շներից։

Բարձրացեք Արագած խմբով

Եթե մեքենա չունեք կամ երբևէ 3000 մ-ից բարձր չեք եղել, խմբային արշավը գագաթ հասնելու ամենահեշտ ճանապարհն է։ Տեղական ակումբները Արագածի արշավներ են կազմակերպում ամբողջ ամառ և աշնան սկզբին։ Դիտեք Արագածի առաջիկա արշավները, ծանոթացեք բոլոր արշավային ակումբներին կամ, եթե նոր եք սկսում, սկսեք մեր լավագույն արշավները սկսնակների համար ցանկից։